|
Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Önlenmesi |
 |
 |
 |
Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Önlenmesi Komitesi(CEDAW) Genel Tavsiye Kararları
24 No’lu Tavsiye Kararı (20. oturum, 1999)
(Madde 12 : Kadınlar ve Sağlık)
Giriş
1. Kadınlara Karşı Ayrımcılığın Önlenmesi Komitesi, üreme sağlığı dahil olmak üzere sağlık bakım hizmetlerine erişimin, Kadına Yönelik Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesine göre temel bir hak olduğunu teyit ederek ve Sözleşmenin 21. Maddesine uygun olarak, 20. oturumunda, Sözleşmenin 12. Maddesi ile ilgili bir Tavsiye Kararı hazırlama kararı almıştır.
Arka Plan
2. Taraf Devletlerin Sözleşmenin 12. Maddesine uymaları, kadınların sağlık ve refahı açısından temel bir önem taşımaktadır. Buna göre Devletlerin, kadınların hayatları boyunca sağlık bakım hizmetlerinde, ve özellikle de aile planlaması, hamilelik ve loğusalıkla ilgili olarak ve doğum sonrası dönemde karşılaştıkları ayrımcılığı önlenmesi gerekmektedir. Taraf Devletlerin Sözleşmenin 18. Maddesine uygun olarak sundukları raporlar, kadın sağlığının, kadınların sağlık ve refahının gelişimi ile ilgili belli başlı sorunlardan biri olarak kabul edilen bir konu olduğunu ortaya koymaktadır. Mevcut Tavsiye Kararı, Taraf Devletlerin ve kadın sağlığı için özel ilgisi ve kaygısı duyan kişilerin yararına olacak şekilde, Komitenin 12. Maddeye ilişkin anlayışını, ve kadınların en iyi sağlık standartlarına kavuşma haklarının gerçekleştirilmesi için ayrımcılığı önlemeye yönelik tedbirleri ortaya koymaya yöneliktir.
3. Yakın zamanda gerçekleşen Birleşmiş Milletler dünya konferansları da bu hedefleri değerlendirmiştir. Bu Teklif Kararının hazırlanması aşamasında, Birleşmiş Milletler dünya konferanslarında, özellikle de 1993 Dünya İnsan Hakları Konferansı, 1994 Uluslararası Nüfus ve Kalkınma Konferansı ve 1995 Dördüncü Dünya Kadın Konferansında kabul edilen ilgili eylem programlarını göz önünde bulundurmuştur. Komite ayrıca, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) ve diğer Birleşmiş Milletler organlarının çalışmalarını dikkate almıştır. Tavsiye Kararının hazırlanması aşamasında, bunlardan başka, kadın sağlığı üzerine uzmanlığa sahip çok sayıda hükümet-dışı örgütle beraber çalışmıştır.
4. Komite, diğer Birleşmiş Milletler araçlarının sağlık hakkı ve sağlıklı olmayı mümkün kılan koşullara yaptığı vurguyu da dikkate almaktadır. Bu araçlar arasında İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi, Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesi, Çocuk Hakları Sözleşmesi ve Her Türlü Irk Ayrımcılığının Tasfiye Edilmesine Dair Uluslararası Sözleşme bulunmaktadır.
5. Komite ayrıca, kadın sünneti, insan bağışık yetmezliği virüsü/ edinilmiş bağışıklık yetmezliği sendromu (HIV/AIDS), engelli kadınlar, kadına yönelik şiddet ve aile içi ilişkilerde eşitlik konularına ilişkin daha önce vermiş olduğu Tavsiye Kararlarına atıfta bulunmaktadır. Bu konuların hepsi, Sözleşmenin 12. Maddesine tam olarak uyabilmenin ayrılmaz bir parçasını oluşturmaktadır.
6. Kadınlarla erkekler arasındaki biyolojik farklılıklar sağlık durumlarında da farklılıklara yol açarken, kadın ve erkeklerin sağlık durumları üzerinde belirleyici olan ve kadınlar arasında çeşitlilik gösteren toplumsal etmenler bulunmaktadır. Bu nedenle, göçmen kadınlar, mülteciler, ülke içinde yerinden edilmiş kadınlar, kız çocukları ve yaşlı kadınlar, fuhuş sektörü içinde yer alan kadınlar ve fiziksel veya zihinsel engeli kadınlar gibi dezavantajlı ve savunmasız gruplarda bulunan kadınların sağlık ihtiyaç ve haklarıyla özel olarak ilgilenilmesi gerekmektedir.
7. Komite, kadınların sağlık haklarının tam olarak gerçekleştirilebilmesinin tek yolunun, Taraf Devletlerin, güvenli, besleyici ve yerel koşullara uygun yiyecek kaynakları aracılığı ile, kadınların yeterli ve dengeli beslenmeye ilişkin temel insan haklarına saygı duyması ve bu hakları koruyup geliştirmesi ile ilgili yükümlülüklerini yerine getirmeleri olduğunun altını çizmektedir. Bunun için, Taraf Devletlerin, özellikle kırsal bölgelerde yaşayan kadınların üretim kaynaklarına fiziksel ve ekonomik erişimini kolaylaştırıcı tedbirler almaları, değilse kendi yargı alanlarında bulunan tüm kadınların özel beslenme ihtiyaçlarının karşılanmasını temin etmeleri gerekmektedir.
Madde 12
1. Taraf Devletler, aile planlaması dahil sağlık bakım hizmetlerinden kadın ve erkeğin eşit olarak yararlanması için, sağlık bakımından kadınlara karşı ayırımı ortadan kaldıran bütün tedbirleri alacaklardır.
2. Bu maddenin 1. paragrafında öngörülen hükümler saklı kalmak kaydıyla taraf devletler kadına hamilelik, loğusalık ve doğum sonrası dönemde gerekli hizmetleri sağlayacaklar, hamilelik ve emzirme sırasında yeterli beslenme ile birlikte, gerektiğinde ücretsiz hizmet vereceklerdir.
8. Taraf Devletler, yaşam boyu kadın sağlığı konusunun altını çizmeleri yönünde teşvik edilmektedirler. Dolayısıyla kadınlar, bu Tavsiye Kararının amacına paralel olarak, genç kızları ve yetişkinleri kapsamaktadır. Bu Tavsiye Kararı, Sözleşmenin 12. Maddesinin ana unsurlarına ilişkin olarak Komitenin analizini ortaya koyacaktır.
Ana Unsurlar
Madde 12 (1)
9. Taraf Devletler, ilgili ülkedeki kadınları etkileyen en ciddi sağlık meselelerini bildirmek konusunda en uygun konumda bulunmaktadırlar. Dolayısıyla, Taraf Devletler, Komitenin sağlık bakımından kadınlara karşı ayırımı ortadan kaldıran tedbirlerin uygun olup olmadığını değerlendirebilmesi için, sağlık mevzuatları ve kadınlara ilişkin plan ve politikaları hakkında, cinsiyete bağlı olarak ayrıştırılmış, ve kadınların sağlık durumuna ve beslenmesine zarar veren hastalık ve koşulların oluş ve ciddiyeti ve ayrıca koruyucu ve iyileştirici tedbirlerin mevcudiyeti ve maliyet etkinliği ile ilgili güvenilir verileri içeren rapor sunmak durumundadır. Komiteye sunulan raporlar, sağlıkla ilgili mevzuat, plan ve politikaların, o ülkede yaşayan kadınların sağlık durum ve ihtiyaçlarına dair bilimsel ve etik araştırma ve değerlendirmelere dayandığını göstermeli; ve din, gelenek veya kültüre dayanan dini ya da topluluklara ait çeşitlilikleri veya uygulamaları dikkate almalıdır.
10. Taraf Devletler, kadınları veya belirli bir grup kadını erkeklerde farkı olarak etkileyen hastalıklar, sağlık koşulları ve sağlığa zararlı koşullara ve ayrıca, bunlarla ilgili olası müdahalelere ilişkin bilgileri raporlarına dahil etme konusunda teşvik edilmektedir.
11. Sağlık bakım sisteminin kadınlara özel hastalıkları önlemek, teşhis ve tedavi etmek konusunda yetersiz kalması durumunda, kadınlara yönelik ayrımcılığı önlemede alınan tedbirlerin uygun olmadığı düşünülmektedir. Bir taraf Devletin, yasal olarak kadınlara yönelik belirli üreme sağlığı hizmetlerini sağlamayı reddetmesi ayırımcı niteliktedir. Örneğin, sağlık hizmeti sağlayan kişilerin bu hizmetleri vicdani redde dayanarak reddetmesi durumunda, kadınların bu hizmeti sağlayan diğer alternatiflere yönlendirilmesini sağlayacak tedbirlerin geliştirilmesi gerekmektedir.
12. Taraf Devletlerin, sağlık bakım hizmetleriyle ilgili politika ve tedbirlerinin, kadınların ihtiyaç ve çıkarları açısından ne ölçüde kadınların sağlık haklarına yanıt verdiği, ve bunun ne ölçüde kadınları erkeklerde ayıran ve aşağıda örnekleri sunulan belirleyici özellik ve faktörleri karşıladığına ilişkin anlayışları hakkında rapor sunmaları gerekmektedir:
(a) Adet dönemi, üreme fonksiyonları ve menapoz gibi, kadınları erkeklerden ayıran biyolojik faktörler. Diğer bir örnek ise, kadınların erkeklere kıyasla çok daha fazla cinsel yolla bulaşan hastalıklara maruz kalma riski altında olmalarıdır;
(b) Genel olarak kadınlar, özel olarak belirli kadın grupları açısından farklılıklar gösteren sosyo-ekonomik faktörler. Örneğin, ev içinde ve işyerinde kadın ve erkekler arasında eşit olmayan güç ilişkileri kadınların beslenme ve sağlıklarını olumsuz yönde etkilemektedir. Kadınlar ayrıca sağlıklarını etkileyebilen farklı şiddet biçimlerine maruz kalabilmektedirler. Kız çocukları ve genç kızlar çoğunlukla yaşlı erkeklerin ve aile üyelerinin cinsel tacizi karşısında savunmasız konumdadır; ve bu durum onları, fiziksel ve ruhsal zarar görme ve istenmeyen ve erken gebelik konularında risk altına sokmaktadır. Kadın cinsel organının bir parçasının veya tamamının kesilmesini gibi bazı kültürel ve geleneksel uygulamalarsa ölüm ve sakat kalma riski taşımaktadır.
(c) Kadın ve erkekler açısından farklılık gösteren psiko-sosyal faktörler, genel olarak depresyon ve özel olarak doğum sonrası depresyon ve ayrıca anoreksi ve bulimi gibi yeme bozukluğuna yol açan diğer psikolojik durumları içermektedir;
(d) Hastaların mahremiyetine saygı duyulmaması hem kadınları hem de erkekleri etkilerken, bu durum kadınları profesyonel yardım almak ve tedavi görmekten caydırmakta, ve böylelikle sağlık ve esenliklerinin olumsuz yönde etkilemektedir. Bu nedenden ötürü, kadınlar, üreme organlarında meydana gelen bir hastalık, doğum kontrol yöntemi veya hatalı kürtaj konularında veya cinsel ya da fiziksel şiddete maruz kaldıkları durumlarda tıbbi bakım hizmetlerinden yararlanmak için ilgili yerlere başvurmak konusunda daha az istekli olacaklardır.
13. Taraf Devletlerin sağlık bakım hizmetlerinden kadın ve erkeğin eşit olarak yararlanması, bilgilendirilmeleri ve eğitim almalarını sağlamakla görevlendirilmiş olması, kadınların sağlık bakım haklarına saygı gösterilmesi, bu hakların korunması ve gerçekleştirilmesine yönelik yükümlülüklerini vurgulamaktadır. Taraf Devletler yasaların, uygulamaların ve politikaların bu üç yükümlülükle uyum içerisinde olmasını sağlamaktan sorumludur. Taraf Devletler, ayrıca, etkili adli mekanizmaların etkin olarak kullanılmasına olanak tanıyan bir sistem oluşturmalıdır. Bunun yapılamaması, Sözleşmenin 12. Maddesine ters düşmektedir.
14. Haklara saygı gösterme yükümlülüğü, Taraf Devletlerin, kadınların sağlıkla ilgili amaçlarına ulaşmak için yürüttükleri faaliyetlerini engellemekten kaçınmalarını gerektirmektedir. Taraf Devletler, kamu sektöründe ve özel sektörde sağlık bakım hizmetleri sağlayanların verdikleri hizmetlerde, kadınların sağlık bakımından yararlanma haklarına saygı göstermeye yönelik görevlerini ne şekilde yerine getirdiklerini rapor etmelidir. Örneğin, taraf Devletler, kadınların sağlık hizmetlerine ya da sağlık bakım hizmetleri sunan sağlık kuruluşlarına erişim olanaklarını, kocalarının, eşlerinin, ebeveynlerinin ya da sağlıkla ilgili yetkililerin müsaadesi olmadığı gerekçesiyle, veya evli olmamaları ya da sadece kadın olmaları nedeniyle kısıtlamamalıdır. Kadınların uygun sağlık bakım hizmetlerine erişimlerinin önündeki diğer engeller arasında, sadece kadınların ihtiyaç duyduğu tıbbi tedavilerin yasaklanmasını ve bu tedavileri gören kadınların cezalandırılmasını öngören yasalar bulunmaktadır.
15. Kadınların sağlıkla ilgili haklarının korunması yükümlülüğü, Taraf Devletlerin, devlete bağlı kurum ve kuruluşların ve görevlilerin söz konusu hakların özel kişi ve örgütler tarafından ihlal edilmesini engellemelerini, ve ihlale karşı müeyyidelerin başlatılması için harekete geçmelerini gerektirir. Toplumsal cinsiyete dayanan şiddet kadınlar açısından önemli bir sağlık sorunu teşkil ettiğinden, Taraf Devletler aşağıdaki gerçekleştirmelidirler:
(a) Kadınlara karşı şiddet ve kız çocuklarının istismarıyla ilgili durumların ele alınması ve uygun sağlık hizmetlerinin verilmesi konusunda, sağlık bakım protokolleri ve hastane usulleri de dahil, gereken politikaların oluşturulması, yasaların çıkartılması ve yasaların etkin biçimde uygulanması;
(b) Toplumsal cinsiyete dayanan şiddetin sağlıkla ilgili sonuçlarının belirlenmesi ve gerekli biçimde yönetilmesi için sağlık bakım çalışanlarına toplumsal cinsiyete duyarlı bir eğitim verilmesi;
(c) Kadın hastalara cinsel taciz ile ilgili şikayetlerin görüşülmesi için adil ve koruyucu usuller; kadın hastalara cinsel taciz yapmaktan suçlu sağlık bakım çalışanlarına karşı gereken tedbirlerin alınması;
(d) Kadın cinsel organının bir parçasının veya tamamının kesilmesini, ve kız çocuklarının evlendirilmesini yasaklayan yasaların çıkartılması ve etkili biçimde uygulanması.
16. Taraf Devletler, özellikle zor koşullar altındaki kadınların (örneğin, silahlı çatışmaların arasında kalan ya da mülteci kadınların) travma tedavisi ve danışmanlığı gibi gerekli koruma ve sağlık hizmetlerinden yararlanmasını güvence altına almalıdır.
17. Hakların gerçekleştirilmesi görevi, Taraf Devletleri kadınların sağlık bakım hakkından yararlanmalarını güvence altına almak üzere gereken yasal, adli, idari, mali, iktisadi ve diğer türden tedbirleri var olan kaynakların izin verdiği en geniş ölçekte uygulamakla yükümlü kılar. Dünya çapında anne ölüm oranlarının ve hastalık oranlarının yüksekliğini ve ailelerinin boyutunu küçük tutmak isteyen, ancak doğum kontrol yöntemlerine erişim olanağı olmayan ya da bu yöntemleri kullanmayan çiftlerin çok fazla sayıda olduğunu ortaya koyan çalışmalar, kadınların sağlık bakım hizmetlerine erişimlerini sağlamakla görevli Taraf Devletlerin bu görevlerini yerine getirme konusundaki olası ihmallerini ortaya koyan önemli göstergelerdir. Komite, Taraf Devletlerin kadınların özellikle tüberküloz ve HIV/AIDS gibi önlenebilir koşullardan kaynaklanan devasa kötü sağlık durumuyla ilgili hangi adımları attıklarını bir rapor halinde sunmalarını talep etmektedir. Komite, Devletlerin söz konusu yükümlülüklerini terk ederek sağlıkla ilgili hizmetleri özel kurum ve kuruluşlara devrettiklerini gösteren kanıtların giderek artmasından endişe duymaktadır. Taraf Devletlerin bu güçlerini özel sektördeki kurum ve kuruluşlara devrederek ya da aktararak bu alanlardaki sorumluluklarından kaçınmaları mümkün değildir. Bu nedenle Taraf Devletler, kadınların sağlığının iyileştirilmesi ve korunması için kamu erkinin kullanıldığı hükümet işlemlerini ve diğer tüm yapıları örgütlemek için atılan adımlar hakkında rapor hazırlamalıdır. Taraf Devletler bu raporlarda, kadınların haklarının üçüncü taraflarca ihlal edilmesini engellemek, kadın sağlını korumak ve bu gibi hizmetlerin sunulmasını güvence altına almak üzere başlattıkları tedbirlerle ilgili bilgilere yer vermelidir.
18. HIV/AIDS ve cinsel yolla bulaşan diğer hastalıklarla ilgili konular, kadınların ve ergenlik dönemindeki genç kızların cinsel sağlık haklarının merkezinde yer almaktadır. Pek çok ülkede, ergenlik dönemindeki genç kızların ve kadınların cinsel sağlık açısından gerekli bilgilere ve hizmetlere erişim olanakları yeterli değildir. Toplumsal cinsiyet temelinde erk ilişkilerinin eşitsiz dağılımının bir sonucu olarak, kadınlar ve ergenlik dönemindeki genç kızlar genellikle cinsel birleşmeyi reddedememekte ya da güvenli ve sorumlu cinsel ilişki konusunda ısrarcı olamamaktadır. Kadın cinsel organının bir parçasının veya tamamının kesilmesini (kadın sünneti) ve çokeşlilik gibi zararlı geleneksel uygulamalar ve evlilik içi tecavüz, genç kızları ve kadınları HIV/AIDS ve cinsel yolla bulaşan diğer hastalıklara yakalanma riskine açık hale getirmektedir. Fuhuş sektöründeki kadınlar da bu hastalıklara karşı özellikle korumasız durumdadır. Taraf Devletler, ülkede yasal yollarla bulunmasalar dahi kadın ticaretine konu olanlar da dahil, herhangi bir sınırlama ve ayrımcılık olmaksızın tüm kadınların ve genç kızların cinsel sağlıkla ilgili bilgilenme, eğitim ve hizmet alma hakkından yararlanmasını güvence altına almalıdır. Taraf Devletler, özellikle ergenlik dönemindeki genç kızların ve erkeklerin, yeterli eğitimi almış görevlilerden gizlilik ve mahremiyet haklarına saygı gösteren özel programlar dahilinde cinsel sağlık ve üreme sağlığı eğitimi alma hakkından yararlanmalarını sağlamalıdır.
19. Taraf Devletler, Sözleşmenin 12. Maddesine uyduklarını göstermek amacıyla, sağlık bakım hizmetlerinden kadın ve erkeğin eşit olarak yararlanması hükmü doğrultusunda kadınların sağlık bakım hizmetlerine ne ölçüde erişim olanağına sahip olduklarını değerlendirmek üzere kullandıkları testi, sundukları raporlarda belirtmelidirler. Taraf Devletler bu testleri uygularken Sözleşmenin 1. maddesinde yer alan hükümleri göz önünde bulundurmalıdır. Bu nedenle raporlarda, sağlık politikalarının, usullerinin, yasalarının ve protokollerinin kadınları erkeklere kıyasla ne şekilde etkilediğine dair açıklamalar yapmalıdırlar.
20. Kadınlar, belirli bir tedavi görme ya da belirli bir araştırmaya katılma konusundaki seçenekleriyle ilgili olarak, uygun eğitimi almış görevliler tarafından tam olarak bilgilendirilme hakkına sahiptir; bu bilgilendirme, önerilen yöntemlerin sağlayacağı faydalar ve olası yan etkiler ile diğer alternatif yöntemleri içerir.
21. Taraf Devletler, kadınların sağlık bakım hizmetlerinden yararlanma konusunda karşılaştıkları engelleri ortadan kaldırmak ve kadınların bu hizmetlerden zamanında ve maliyeti karşılayabilecekleri şekilde yararlanmalarını sağlamak için başlatılan tedbirler hakkında rapor hazırlamalıdır. Bu gibi engeller arasında, sağlık bakım hizmetleri için yüksek ücretlerin istenmesi, bu hizmetlerden yararlanmak için önceden eşlerden, ebeveynlerden ya da hastane yetkililerinden izin alınması zorunluluğu, sağlık merkezlerinin uzak bir mesafede olması ve uygun ve karşılanabilir maliyetli kamu ulaşım araçlarının olmaması gibi, kadınların erişim olanaklarını sınırlayan koşullar ya da şartlar bulunmaktadır.
22. Taraf Devletler, ayrıca, nitelikli sağlık bakım hizmetlerine erişimi sağlamak; örneğin, bu hizmetleri kadınlar için kabul edilebilir kılmak için aldıkları tedbirlere ilişkin rapor vermelidir. Kabul edilebilir hizmetler, sunuluş şekli itibariyle kadınların tam anlamıyla bilgi sahibi olarak onay vermelerini güvence altına alan, onurlarına saygı gösteren, mahremiyetlerini gözeten, ihtiyaçlarına ve bakış açılarına duyarlı hizmetlerdir. Taraf Devletler, zorla kısırlaştırma, cinsel yolla bulaşan hastalıklarla ilgili olarak zorunlu testler ya da istihdam şartı olarak zorunlu gebelik testleri gibi, zor kullanmayı içeren ve kadının rızasını ve saygınlık haklarını ihlal eden hiçbir uygulamaya izin vermemelidir.
23. Taraf Devletler, sundukları raporlarda, özelde aile planlamasıyla ilgili ve genelde cinsel sağlık ve üreme sağlığıyla ilgili hizmetlere zamanında erişimi sağlamak üzere aldıkları tedbirlere ilişkin bilgi vermelidir. Ergenlik çağındakilere verilen ve tüm aile planlaması yöntemleri hakkında bilgi ve danışmanlık hizmetlerini de kapsayan sağlık eğitimine özel bir önem verilmelidir.
24. Kadınlar genellikle erkeklerden daha uzun yaşamaktadır ve erkeklere karşılaştırıldıklarında osteoporoz ve demans gibi sakatlığa ve dejenerasyona yol açan kronik hastalıklara daha sık yakalanmaktadırlar. Ayrıca, yaşlanan eşlerinin bakımı genellikle kadınların sorumluluğu halinde gelmektedir. Komite, bu nedenlerle, yaşlı kadınlara yönelik sağlık bakım hizmetlerinin koşulları hakkında kaygı duymaktadır. Taraf Devletler, bu nedenle, ileri yaştaki kadınların, yaşlanmaya bağlı sakatlıklar ve engellere yönelik sağlık hizmetlerine erişim olanağına sahip olması için gereken tedbirleri almalıdır.
25. Her yaştaki engelli kadın, genel olarak, sağlık hizmetlerine erişim konusunda fiziksel zorluklarla karşılaşmaktadır. Özellikle zihinsel engelli kadınlar güçlüklerden daha fazla etkilenmektedir; bunun yanı sıra, cinsiyet ayrımcılığı, şiddet, yoksulluk, silahlı çatışmalar, yerinden edilme ve diğer sosyal mahrumiyet biçimlerinin zihin sağlığı açısından yarattığı ve kadınların orantısız bir biçimde daha da açık oldukları pek çok risk genellikle pek bilinmemektedir. Taraf Devletler, sağlık hizmetlerinin engelli kadınların ihtiyaçlarına duyarlı ve insan haklarına ve onurlarına saygılı olmasını sağlamak için gereken tedbirleri almalıdırlar.
Madde 12 (2)
26. Raporların ayrıca, Taraf Devletlerin kadınlara hamilelik, loğusalık ve doğum sonrası dönemde sağladıkları tedbirlere ilişkin bilgileri içermesi gerekmektedir. Bu tedbirlerin genel olarak kendi ülkelerindeki anne ölüm ve hastalık oranlarını, özel olarak savunmasız grup, bölge ve topluluklara ilişkin ilgili oranları ne ölçüde düşürdüğüne dair bilgilerin raporlara dahil edilmesi gerekmektedir.
27. Taraf Devlet raporları, kadınların gebelik, doğum ve doğum sonrası dönemlerinin güvenliğini sağlamaya konusunda, gerektiğinde verilecek ücretsiz hizmetlerin nasıl tedarik edildiğine ilişkin bilgileri içermelidir. Pek çok kadın, doğum öncesi, annelik ve doğum sonrası hizmetleri gibi gerekli hizmetlere erişimde ve bu hizmetlerden yararlanmada gerekli kaynaklara sahip olmadığından, gebelikle ilgili nedenlerden dolayı ölüm veya sakatlık riski altında bulunmaktadır. Komite, kadınların güvenli annelik haklarını ve acil kadın doğum hizmetleri sağlamanın taraf Devletlerin görevi olduğunun ve Devletlerin mevcut kaynakların büyük bir oranını bu hizmetlere aktarmaları gerektiğinin altını çizmektedir.
Sözleşmedeki diğer ilgili Maddeler
28. Taraf Devletler, Sözleşmenin 12. Maddesi gereği alınması gerekli tedbirlere ilişkin rapor hazırlarken, bunların kadın sağlığı ile ilgili olan Sözleşmenin diğer maddeleri ile bağlantısının farkında olmaları konusunda teşvik edilmektedirler. Bu maddeler şu şekilde sıralanabilir: taraf Devletlerin, anneliğin sosyal bir görev olarak anlaşılmasını öngören bir anlayışa dayanarak bir aile eğitimi sağlamasına ilişkin 5. Maddenin (b) bendi; taraf Devletlerin, kadınların sağlık bakım hizmetlerine erişimlerini kolaylaştıracak ve kız öğrencilerin genellikle erken gebelikten kaynaklanan okuldan ayrılma oranlarını düşürecek şekilde eğitime eşit erişimi sağlamalarına ilişkin 10. Madde; taraf Devletlerin, kadınlara ve genç kızlara, ailelerinin sağlık ve refahını sağlamaya yardım edecek, aile planlaması bilgisi dahil özel eğitici bilgiyi temin etmelerine ilişkin 10. Maddenin (h) bendi; bir bölümüyle kadın sağlığı ve güvenliğinin çalışma hayatında korunmasıyla ilgili 11. Madde (örneğin, kadınların annelik fonksiyonlarının korunması, gebelikleri süresince zararlı olduğu kanıtlanan işlerde kadınlara özel koruma sağlanmasının güvence altına alınması ve kadınlara ücretli olarak analık izni verilmesi); taraf Devletlerin kırsal bölgelerde yaşayan kadınların aile planlaması konusunda bilgi, danışma ve hizmetler de dahil olmak üzere yeterli sağlık hizmetlerine erişimini sağlamasına ilişkin 14 (2) (b); taraf Devletlerin, hastalıklardan korunma ve güvenilir sağlık bakım hizmetlerinin geliştirilmesine önemli önemi olan konut, elektrik ve su temini, ulaştırma ve haberleşme konularında yeterli yaşam standartlarından yararlanma haklarını sağlamasına ilişkin 14 (2) (h); ve kadınlara çocuk sayısına ve çocukların ne zaman dünyaya geleceklerine serbestçe ve sorumlulukla karar vermede ve bu hakları kullanabilmeleri için bilgi, eğitim ve diğer vasıtalardan yararlanmada eşit haklar sağlanmasına ilişkin 16 (1) (e). Bunların yanında, 16. Maddenin 2. bendi, erken doğumdan kaynaklanan fiziksel ve duygusal zararları önlemek amacıyla çocukların erken yaşta nişanlanması veya evlenmesi yasaklamaktadır.
Hükümet eylemlerine ilişkin Tavsiyeler
29. Taraf Devletlerin, kadınların sağlığını hayatları boyunca geliştirecek geniş kapsamlı bir ulusal strateji uygulamaları gerekmektedir. Bu ulusal strateji, kadınları etkileyen hastalık ve koşulların önlenmesi ve tedavisine yönelik, ve ayrıca kadına yönelik şiddet sorununa cevap verecek müdahaleleri içerecek; ve tüm kadınların cinsel ve üreme sağlığı ile ilgili sağlık hizmetleri de dahil her türlü yüksek kalitede ve karşılanabilir sağlık bakım hizmetine umumi erişimlerini sağlayacaktır.
30. Taraf Devletlerin, yeterli idari kaynakları ve ayrıca bütçeye ilişkin ve insan kaynaklarını, kadın sağılığının kadınların farklı sağlık ihtiyaçlarını göz önünde bulundurarak sağlıkla ilgili genel bütçeden erkeklere kıyasla önemli bir pay almasını sağlamak için tahsis etmesi gerekmektedir.
31. Taraf devletlerin ayrıca özel olarak şunları yapmaları gerekmektedir:
(a) Toplumsal cinsiyet bakış açısını kadınların sağlığını etkileyen tüm politika ve programların merkezine yerleştirmeleri, ve kadınları bu politika ve programların planlanması, uygulanması ve izlenmesi ve ayrıca kadınlara bu hizmetin sağlanması sürecinin bir parçası haline getirmeleri;
(b) Kadınların, cinsel sağlık ve üreme sağlığı alanları da dahil olmak üzere sağlık hizmetleri, eğitim ve bilgiye erişimleri önündeki tüm engellerin kaldırılmasını, ve özel olarak, HIV/AIDS gibi cinsel yolla bulaşan hastalıkların önlenmesi ve tedavisinde ergenlere yönelik programlara kaynak aktarılmasını sağlamaları;
(c) İstenmeyen gebeliğin önlenmesine, aile planlaması ve cinsel eğitim yoluyla öncelik vermeleri, ve güvenilir annelik hizmetleri ve doğum öncesi destek programları aracılığı ile anne ölüm oranını düşürmeleri. Mümkün olduğu durumlarda, kürtaj olan kadınlara verilen cezalandırıcı hükümleri kaldırmak amacıyla kürtajı yasaklayan mevzuatta değişikliğe gidilebilir;
(d) Devlet kurumları, hükümet-dışı ve özel örgütlerce kadınlara sağlanan sağlık hizmetlerini izlemeleri, ve bu hizmetlerin kalitesini ve hizmetlere herkesin eşit olarak erişebilmesini sağlamaları;
(e) Tüm sağlık hizmetlerinin kadının kendi kendini yönetme, mahremiyet, gizlilik, bilgilendirilmiş olarak onay verme ve seçim yapma haklarını içeren insan hakları ile uyumlu olmasını talep etmeleri;
(f) Sağlık alanında çalışan kişilerin eğitim müfredatında, kadın sağlığı ve kadınların insan hakları konusunda, özellikle de cinsiyete dayalı şiddete ilişkin olarak, geniş kapsamlı, zorunlu ve toplumsal cinsiyete duyarlı derslerin bulunmasını sağlamaları.
27 Anne ölüm ve hastalık oranlarının düşürülmesi konusunda Kahire ve Pekin’de kabul edilen önerilerle ilgili olarak Komitenin yayımladığı tavsiye kararlarına referans.
|
|
|
|
Sağlık Hakları 