90.           Kadınların, çocukluk dönemi hastalıkları, kötü beslenme, anemi (kansızlık), ishale bağlı hastalıklar, bulaşıcı hastalıklar, sıtma ve diğer tropikal hastalıkların ve diğerlerinin yanı sıra tüberkülozun önlenmesi ve tedavisi için düzenlenmiş birinci basamak sağlık hizmetlerinin dahil olduğu temel sağlık kaynaklarına ulaşabilirliği ve bunları kullanımları farklıdır ve eşit değildir. Ayrıca kadınların kendi sağlıklarını koruma ve sürdürme imkanları da farklıdır ve eşit değildir. Gelişmekte olan ülkelerin pek çoğunda acil doğum veya gebelik hizmetlerinin olmaması, ilgilenilmesi gereken ayrı bir sorundur. Sağlık politikaları ve programları, çoğu kez cinsiyet klişelerine göre düzenlenmiştir ve kadınlar arasındaki sosyo-ekonomik eşitsizlikleri ve diğer farklılıkları gözden kaçırırlar ve kadınların kendi sağlıkları konusunda özerklikten yoksun olduklarını tam olarak hesaba katmayabilirler. Kadınların sağlığı, aynı zamanda, sağlık sistemindeki cinsiyete dayalı önyargılardan ve kadınlara sunulan tıbbi hizmetlerin yetersizliğinden ve uygun olmamasından da etkilenmektedir.

91.           Pek çok ülkede, özellikle en az gelişmiş ülkeler başta olmak üzere, gelişmekte olan ülkelerde, halk sağlığı harcamalarında azalma görülmekte, bazı durumlarda da yapısal uyum, halk sağlığı sistemlerinin bozulmasına katkıda bulunmaktadır. Buna ek olarak sağlık-bakım hizmetlerinin, uygun maliyetli sağlık hizmetlerine evrensel ulaşabilirliği sağlayacak uygun teminatlar alınmadan özelleştirilmesi, sağlık hizmetlerinin elde edilebilirliğini daha da azaltmaktadır. Bu durum kız çocukların ve kadınların sağlığını doğrudan etkilediği gibi, bir de ailedeki ve toplumdaki rolleri dahil pek çok rolü sıklıkla gerektiği gibi tanınmayan, bu yüzden de gerekli sosyal, psikolojik ve ekonomik desteği göremeyen kadınların omuzuna orantısız sorumluluklar yüklemektedir.

92.           Kadınların en yüksek standartta sağlığa ulaşma hakkı, erkeklerle eşit olarak, hayatları boyunca güvence altına alınmalıdır. Kadınlar da erkekler gibi çoğunlukla aynı sağlık koşullarından etkilenirler ama bunların kadınlar üzerindeki etkisi erkeklerinkinden farklıdır. Yoksulluğun kadınlar arasında yaygın olması, ekonomik bağımlılık, şiddete maruz kalmaları, kadın ve kız çocuklarına yönelik olumsuz tutumlar, ırk veya diğer türden ayrımcılıklar, pek çok kadının kendi cinsel ve üremeye yönelik yaşamı üzerindeki sınırlı gücü, ve karar alma süreçlerinde etkin olmamak, kadınların sağlığını olumsuz yönde etkileyen sosyal gerçeklerdir. Yiyecek yokluğu, yiyeceğin ev içinde kadın ve kız çocuklar açısından adil  bir şekilde dağıtılmaması, özellikle kırsal ve yoksul kentsel alanlarda temiz suya, sıhhi tesisatlara ve yakıt kaynaklarına yeterince ulaşamama ve yetersiz barınma koşulları, kadınların ve ailelerinin yükünü artırmakta ve sağlıklarını olumsuz yönde etkilemektedir. Sağlıklı olmak, verimli ve tatmin edici bir yaşam sürmenin temel koşuludur ve kadınların güçlendirilmesi için, sağlıklarının bütün yönlerini, özellikle doğurganlıklarını kontrol etme haklarının kabul edilmesi şarttır.

93.           Beslenmede ve sağlık hizmetlerine ulaşmada, genellikle erkek çocuk tercihinden kaynaklanan, kız çocuklarına  yönelik ayrımcılık onların halihazırdaki ve gelecekteki sağlıklarıyla huzurlarını tehlikeye atmaktadır. Kız çocuklarını erken evliliğe, gebeliğe ve çocuk doğurmaya zorlayan ve kadının cinsel organlarına zarar verme gibi zararlı uygulamalara maruz bırakan koşullar, ölümcül sağlık risklerine yol açmaktadır. Ergenlik çağındaki kızların büyürken, gerekli sağlık ve beslenme hizmetlerine ulaşmaya ihtiyaçları vardır ve genellikle bu imkandan yoksundurlar. Ergenlik çağındakiler için cinsel sağlık ve üreme sağlığına ilişkin bilgi, hizmet ve danışmanlığa ulaşabilirlik hâlâ yetersiz veya bütünüyle eksiktir ve genç bir kadının gizlilik, mahremiyet, saygı görme ve bilgiyle karar verme hakkı çoğunlukla gözardı edilmektedir. Ergenlik çağındaki kızlar, hem biyolojik hem de psikososyal yönden cinsel taciz, şiddet ve fahişelik ve korunmasız gerçekleştirilen erken cinsel ilişkilerin sonuçları açısından, erkeklere oranla daha korunmasız durumdadırlar. Erken cinsel deneyimlere yönelik eğilim, bilgi ve hizmet eksikliğiyle birleşince, istenmeyen ve çok erken gebelik riskini, HIV enfeksiyonu ve diğer cinsel yolla geçen hastalıkları ve güvenli olmayan düşük riskini artırmaktadır. Erken çocuk doğurmak, dünyanın bütün bölgelerinde kadının eğitimsel, ekonomik ve sosyal statüsündeki gelişmeleri engellemeye devam etmektedir. Kısacası genç kadınlar için erken evlilik ve erken annelik, eğitim ve istihdam imkanlarını önemli ölçüde kısıtlamakta ve bu da uzun vadede kendilerinin ve çocuklarının yaşam standardını olumsuz etkilemektedir. Genç erkekler genellikle kadının hür iradesine saygı duyacak ve cinsellikle üreme konularında sorumluluğu kadınlarla paylaşacak şekilde eğitilmemektedirler.

94.           Üreme sağlığı, sadece üreme sistemi ve onun fonksiyonlarıyla işleyişinde herhangi bir hastalık ya da zayıflık olmaması değil, fiziksel, zihinsel ve sosyal açıdan bütünüyle iyi olma durumudur. Bu nedenle üreme sağlığı, insanların tatmin edici ve güvenilir bir cinsel yaşam sürebilecekleri ve üreme yeteneği ile bu konuda karar verme, zamanını ve sıklığını belirleme özgürlüğüne sahip oldukları anlamına gelmektedir. Bu son koşul, erkekle kadının bilgi edinme hakkını, kendi seçecekleri güvenli, etkili, uygun maliyetli ve kabul edilebilir aile planlaması yöntemlerine ulaşabilme hakkını, yine kendi seçecekleri ve yasalara aykırı olmayan, diğer doğurganlığı düzenleme yöntemlerinden ve kadının gebelikte doğumu güvenlik içerisinde geçirmesini ve çiftlerin sağlıklı bir bebeğe sahip olabilecekleri en iyi koşulları sağlayacak uygun sağlık bakım hizmetlerinden yararlanabilme hakkını da içerir. Üreme sağlığının yukardaki tanımına uygun olarak üreme sağlık bakım hizmetleri, üreme sağlığı sorunlarını önleyerek ve çözerek üreme sağlığına ve iyiliğine katkıda bulunan yöntemler, teknikler ve hizmetler toplamı olarak tanımlanmıştır. Üreme sağlığı hizmetleri, aynı zamanda, amacı sadece üreme ve cinsel yolla geçen hastalıklara ilişkin danışmanlık ve bakım sunmak değil, hayatın ve kişisel ilişkilerin zenginleştirilmesi olan cinsel sağlığı da kapsamaktadır.

95.           Yukarıdaki tanımı göz önünde tutarsak, üreme hakları, ulusal yasalarda, uluslararası insan hakları belgeleri ve diğer oybirliğiyle kabul edilmiş belgelerde benimsenmiş belirli insan haklarını kapsamaktadır. Bu haklar, bütün çiftlerin ve bireylerin özgürce ve sorumlulukla, çocuklarının sayısına, doğum aralığına ve zamanlamasına karar verebilme ve bunu yapabilecek bilgi ve araçlara sahip olma temel hakkının, cinsel sağlık ve üreme sağlığında en yüksek standarda ulaşma hakkının tanınmasına dayanmaktadır. İnsan hakları bildirgesinde ifade edildiği gibi ayrımcılık, baskı ve şiddete maruz kalmadan üremeyle ilgili konularda karar verme hakkı da bu haklara dahildir. İnsanlar bu hakkı kullanırken halen hayatta olan ve gelecekteki çocuklarının ihtiyaçlarını, kendilerinin topluma olan sorumluluklarını göz önüne almalıdırlar. Bütün insanların bu hakları sorumlu bir biçimde kullanmalarını sağlamak, aile planlamasının dahil olduğu üreme sağlığı alanıyla ilgili hükümet ve toplum destekli politikalarla programların temel amacı olmalıdır. Bu politika ve programların üstlendiği yükümlülüklerin bir parçası olarak, cinsler arası ilişkilerde karşılıklı saygı ve hakkaniyetin sağlanmasına, özellikle kendi cinselliklerini olumlu ve sorumlu bir şekilde kullanabilmeleri için ergenlik çağındakilere gereken eğitim ve hizmetlerin verilmesine dikkat edilmelidir. Üreme sağlığı dünyadaki insanların çoğunun gözünden kaçmaktadır. Bunun nedenleri ise, insan cinselliği konusunda bilgi düzeylerinin yetersiz olması, üreme sağlığı bilgi ve hizmetlerinin uygun şekilde hazırlanmamış ya da düşük kaliteli olması, yüksek riskli cinsel davranışın yaygınlığı, ayrımcı sosyal uygulamalar, kadınlara ve kız çocuklara yönelik olumsuz tutumlar, pek çok kadın ve kızın kendi cinsel ve üremeye yönelik yaşamı üzerinde sınırlı bir güce sahip olmasıdır. Pek çok ülkede özellikle ergenlik çağındakiler bilgi eksikliği ve bu konuya ilişkin hizmetlerden yararlanamama nedeniyle korunmasız durumdadırlar. Yaşlı kadın ve erkeklerin ise genellikle yeterince ele alınmayan farklı üreme ve cinsel sağlık sorunları vardır.

96.           Kadınların insan hakları, cinsel sağlık ve üreme sağlığı dahil, cinsellikleriyle ilgili konularda kontrol sahibi olma, baskı, ayrımcılık ve şiddete maruz kalmadan özgürce ve sorumlulukla karar verme hakkını kapsar. Kadınla erkek arasında, cinsel ilişki ve üremeye yönelik konulardaki eşit ilişki, kişinin bütünlüğüne tam saygı duymak dahil, karşılıklı saygı, anlayış ve cinsel davranış ile onun sonuçlarına ilişkin sorumluluklarının paylaşılmasını gerektirir.

97.           Bundan başka kadınlar, cinsellik ve üremeyle bağlantılı sağlık ihtiyaçlarını karşılayacak hizmetlerin yokluğu veya yetersiz olması yüzünden belirli sağlık riskleriyle karşı karşıya kalmaktadırlar. Hamilelik ve doğumla ilgili komplikasyonlar, gelişmekte olan dünyanın pek çok bölgesinde, doğurgan yaştaki kadınların önde gelen hastalık ve ölüm nedenlerinden biridir. Aynı sorunlar, ekonomileri geçiş sürecinde olan bazı ülkelerde de, belirli bir oranda görülmektedir. Güvenli olmayan düşük, çok sayıda kadının hayatını tehdit etmekte, en büyük riski en yoksullar ve en gençler taşıdığı için ölümcül bir halk sağlığı sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu ölümlerin, sağlık sorunlarının ve sakatlıkların çoğu, yeterli sağlık-bakım hizmetlerine ulaşabilirliğin güçlendirilmesiyle önlenebilir. Bu hizmetler, kadınla erkeğin bilgi edinme ve kendi seçecekleri güvenilir, etkili, uygun maliyetli ve kabul edilebilir aile planlaması yöntemlerine ve yine kendi seçecekleri yasalara aykırı olmayan diğer doğurganlığı düzenleme yöntemlerine, kadının gebelikte doğumu güvenlik içerisinde geçirmesini ve çiftlerin sağlıklı bir bebeğe sahip olabilecekleri en iyi koşulları sağlayacak uygun sağlık bakım hizmetlerine ulaşma hakkını kabul ederek, güvenilir ve etkili aile planlaması yöntemlerini ve acil doğum veya gebelik bakımını da içermelidir. Bu sorunlar ve önlemler, Uluslararası Nüfus ve Kalkınma Konferansı raporu temel alınarak ele alınmalı, özellikle Konferansın Eylem Programının 14/ ilgili paragraflarına başvurulmalıdır. Çoğu ülkede kadının üreme haklarının ihmal edilmesi, eğitim imkanlarıyla ekonomik ve politik yönden güçlendirilmeleri dahil, toplumsal ve özel yaşamdaki bütün imkanlarını son derece kısıtlamaktadır. Kadınların kendi doğurganlıklarını kontrol edebilmeleri, diğer hakların kullanımı için önemli bir dayanak teşkil etmektedir. Cinsel ve üremeye yönelik davranışlarla ilgili konularda kadınla erkeğin sorumlulukları paylaşmaları da, kadınların sağlığını geliştirmek için şarttır.

98.           Bazen cinsel şiddetin sonucu olan HIV/AIDS ve diğer cinsel yolla geçen hastalıklar, başta ergenlik çağındaki kızlar ve genç kadınlar olmak üzere, kadınların sağlığı üzerinde yıkıcı bir etki yapmaktadır. Çoğu kez kadınların güvenli ve sorumlu cinsel deneyimler için ısrar etme güçleri yoktur ve korunma ile tedaviye ilişkin bilgilerle hizmetlere ulaşabilme imkanları sınırlıdır. HIV/AIDS’e ve cinsel yolla geçen diğer hastalıklara yeni yakalanan bütün yetişkinlerin yarısının kadın olması, sosyal açıdan korunmasız olmanın ve kadınla erkek arasındaki eşit olmayan güç ilişkilerinin, cinsel yolla geçen hastalıkların yayılmasını önleme çabasını ve güvenli cinsel ilişkiyi engellediğini göstermektedir. HIV/AIDS’in sonuçları, kadınların sağlığının da ötesinde, annelik ve çocuklarla yaşlıların bakımından sorumlu kişi rollerini ve ailelerinin ekonomik koşullarına katkılarını da etkilemektedir. HIV/AIDS ve cinsel yolla geçen diğer hastalıkların sosyal açıdan, kalkınma ve sağlık açısından sonuçlarının cinsiyete dayalı bir bakış açısıyla ele alınması gerekmektedir.

99.           Fiziksel ve psikolojik taciz dahil cinsel ve cinselliğe dayalı şiddet, kadın ve kız çocuklarının  alınıp satılması, ve tacizin diğer türleriyle cinsel istismar, kadın ve kız çocuklarının  fiziksel ve zihinsel travma, hastalık ve istenmeyen gebelik riskini fazlasıyla artırmaktadır. Bu tip durumlar çoğu kez kadınların sağlık ve diğer hizmetlerden yararlanmasını engellemektedir.

100.         Aşırı yorulma, stres, ev içi şiddetin oluş sıklığının artması, ayrıca sürekli taciz, marjinalizasyon, güçten yoksun olma ve yoksulluğun yanı sıra bunlara bağlı zihinsel bozukluklar, kadınlara yönelik endişeleri artıran sağlık sorunlarından birkaçıdır. Bütün dünyadaki kadınlar, özellikle genç kadınlar, kendilerinin ve çocuklarının sağlığı üzerinde ciddi etkileri olan tütün kullanımını artırmaktadırlar. Çok sayıda kadının kayıtlı ya da kayıt dışı işlerde düşük ücretle, yorucu ve sağlıksız koşullarda çalışması, ve bu sayının giderek artması nedeniyle mesleğe bağlı sağlık konuları önem kazanmaktadır. Erken teşhis edildiğinde önlenebilen veya tedavi edilebilir göğüs ve rahim kanserleri ve üreme sisteminde görülen diğer türden kanserler ve kısırlık, giderek artan sayıda kadını etkilemektedir.

101.         Yaşam süresi beklentisindeki artışa paralel olarak yaşlı kadınların sayısının artması, onların sağlık sorunlarına özel bir önem verilmesini gerektirmektedir. Menopozdaki değişiklikler, kadınların uzun vadeli sağlık beklentilerini etkilemektedir. Çünkü menopoz, kötü beslenme ve fiziksel hareketsizlik gibi hayat boyu sürmüş koşullarla ve diğer unsurlarla birleşerek kalp ve damar hastalıkları ve kemik erimesi riskini artırabilir. Yaşlanmaya bağlı diğer hastalıklar ve yaşlanmayla güçsüzlük arasındaki birbirine bağlı ilişki önem verilmesi gereken bir başka konudur.

102.         Kadınlar da erkekler gibi, özellikle kırsal ve yoksul kentsel alanlarda yaşayanlar, çevresel bozulma ve felaketlerin sonucu olarak giderek artan oranda çevresel sağlık tehlikelerine maruz kalmaktadırlar. Kadınların çevresel tehlikelere, kirletici madde ve atıklara karşı farklı bir hassasiyeti vardır ve bunlara maruz kaldıklarında farklı şekilde etkilenirler.

103.         Kadınlara yönelik sağlık bakımının kalitesi, yerel koşullara bağlı olarak genellikle pek çok açıdan farklılık gösterir. Çoğu kez kadınlara saygıyla davranılmadığı gibi ne gizlilik ve mahremiyet garantileri vardır ne de yararlanabilecekleri hizmet ve imkanlar konusunda tam bilgi alabilirler. Dahası bazı ülkelerde, kadının hayatına yönelik aşırı tıbbi ilgi vakaları yaygındır ve bunlar gereksiz cerrahi müdahalelere ve uygun olmayan ilaç tedavilerine yol açmaktadır.

104.         Sağlıkla ilgili istatistiki veriler çoğu kez sistematik olarak toplanmaz, bir araya getirilmez, yaş, cinsiyet ve sosyo ekonomik statüye göre analiz edilmediği gibi, korunmasız, marjinal ve diğer bağlantılı değişkenlere özel bir önem vererek altgrupların sorunlarını çözecek ve onların yararlarına hizmet edecek sağlam demografik kriterlere göre incelenmez. Çoğu ülkede, kadınların hastalık ve ölüm oranlarına, özellikle kadınları etkileyen koşullar ve hastalıklara ilişkin yeni ve güvenilir veriler yoktur. Sosyal ve ekonomik unsurların her yaştan kadın ve kız çocuklarının sağlığını nasıl etkilediği, kız çocukları ve kadınlar için sağlık hizmetlerinin nasıl hazırlandığı ve onların bu hizmetleri nasıl kullandıkları ve kadınlara yönelik hastalıkların önlenmesi ve sağlığın yaygınlaştırılması programlarının değeri konusunda nispeten çok az şey bilinmektedir. Kadın sağlığı açısından önem taşıyan konular yeterince araştırılmamış ve kadın sağlığı araştırmalarına çoğu kez fon ayrılmamıştır. Çoğu ülkede tıbbi araştırmalar, örneğin kalp hastalıkları ve epidemiyolojik çalışmalar genellikle sadece erkekler üzerinde yapılmıştır, cinsiyeti temel almamışlardır. Kontraseptifler dahil ilaçların dozajı, yan etkileri ve etkililiklerine ilişkin temel bilgi sağlayan, kadınları da içeren klinik deneylerin yokluğu dikkat çekicidir ve bu deneyler her zaman araştırma ve denemelerin ahlaki standartlarına uymazlar. Kadınlara sunulan ilaç tedavilerinin, diğer tıbbi tedavilerin ve yeniliklerin çoğu cinsiyet farklılıklarını araştırmayan ve bu farklara göre düzenlenmeyen, erkekler üzerinde yapılmış araştırmalara dayanır.

105.         Hükümetler ve diğer aktörler sağlık durumu açısından kadınla erkek arasındaki eşitsizlikleri, sağlık bakım hizmetlerinin yetersizliğini ve bunlara ulaşmadaki eşitsizlikleri ele alırken, cinsiyete dayalı bir bakış açısını bütün politika ve programlara ana görüş olarak yerleştirmek amacıyla faal ve görünür bir politika izlemelidirler. Böylece kararlar alınmadan önce, bu kararların kadınları ve erkekleri nasıl etkileyeceğine ilişkin bir inceleme yapabilme imkanı doğacaktır.

Stratejik hedef C.1.                 Kadının, hayatının bütün dönemlerinde, uygun maliyetli ve kaliteli sağlık bakımına, bilgiye ve ilgili hizmetlere ulaşabilirliğini artırmak.

Yapılacak eylemler

106.         Hükümet dışı kuruluşlarla, işveren ve işçi örgütleriyle işbirliği yaparak ve uluslararası kurumların desteğiyle Hükümetler tarafından :

(a)              Her yaştan kadın ve kız çocuklarının sağlık ihtiyaçlarını karşılamak için, Sosyal Kalkınmaya Kopenhag Deklarasyonu, Sosyal Kalkınma Dünya Zirvesi’nin Eylem Programı 15/ ve Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi uyarınca Devletlerin üstlendiği yükümlülükleri, diğer ilgili uluslararası anlaşmaları ve Uluslararası Nüfus ve Kalkınma Konferansı'nın Eylem Programındaki taahhütleri, bu Konferansın raporunda belirtildiği şekliyle desteklemek ve uygulamak;

(b)             Ulaşılabilir en yüksek standartta fiziksel ve zihinsel sağlığa sahip olma hakkını tekrar onaylamak, kadın ve kız çocukları için bu hakkın uygulanmasını korumak ve yaygınlaştırmak, ve ulusal yasalarla bütünleştirmek; örneğin gerekli yerlerde, sağlık yasaları dahil, halihazırdaki yasaları ve politikaları gözden geçirmek, bunların kadın sağlığına gereken önemi vermelerini ve nerede yaşarlarsa yaşasınlar kadınların değişen rol ve sorumluluklarına cevap vermelerini sağlamak;

(c)              Kadın ve toplum örgütleriyle işbirliği yaparak, kadınların hayatının bütün dönemlerindeki ihtiyaçlarına cevap verecek, çeşitli rol ve sorumluluklarını dikkate alacak, zaman kullanımına ilişkin isteklerini karşılayacak, kırsal kesim kadınlarının ve özürlü kadınların özel ihtiyaçlarına cevap verecek, kadınların yaş, sosyo ekonomik durum, kültür ve diğer unsurlardan kaynaklanan farklı ihtiyaçlarını ele alacak, tek merkezden yönetilmeyen sağlık hizmetlerinin dahil olduğu,  toplumsal cinsiyete duyarlı sağlık programları düzenlemek ve uygulamak; yerel ve yerli halktan kadınlar başta olmak üzere kadınları, sağlık-bakım öncelikleri ve programlarının tanımlanmasına ve planlanmasına dahil etmek; kadınlara yönelik sağlık hizmetleri önündeki bütün engelleri kaldırmak ve çok çeşitli sağlık-bakım hizmetleri sunmak;

(d)             Kadınların, hayatlarının bütün dönemlerinde sosyal güvenlik sistemlerine erkeklerle eşit olarak ulaşabilmelerine imkan tanımak;

(e)              Aile planlaması bilgi ve hizmetlerini de içeren cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmetlerinin dahil olduğu, ulaşılabilirliği kolay, elverişli, maliyeti uygun ve kalitesi yüksek birinci basamak sağlık bakım hizmetleri oluşturmak ve Uluslararası Nüfus ve Kalkınma Konferansının Eylem Programı’nda kabul edildiği gibi doğum öncesi ve acil doğumla ilgili bakıma özel bir önem vermek;

(f)              Sağlık görevlilerinin toplumsal cinsiyete duyarlı olmalarını sağlamak amacıyla, sağlık bilgisi, hizmetleri ve eğitimini kişilerarası ilişkilere ve iletişim becerisine, yararlanıcının gizlilik ve mahremiyet hakkına yer verecek ve bakış açısını yansıtacak şekilde yeniden düzenlemek; bu hizmetlerin, bilgi ve eğitiminde bütünsel yaklaşımın temel alınmasını sağlamak;

(g)             Bütün sağlık hizmetlerinin ve görevlilerinin, sorumlu, gönüllü ve bilgi vererek onay almayı hedefleyen, kadınlara yönelik sağlık hizmetlerinin sunuluşuna ilişkin ahlaki, mesleki ve cinsiyete duyarlı standartlara ve insan haklarına uymalarını güvence altına almak; halihazırdaki uluslararası tıbbi ahlak kurallarını ve diğer sağlık personelinin uymakla yükümlü oldukları ahlaki prensipleri temel alarak, ahlaki kuralların oluşturulmasını, uygulanmasını ve yayılmasını teşvik etmek;

(h)             Zararlı, tıbbi açıdan gereksiz veya baskıcı tıbbi müdahaleleri, kadınlara yönelik, uygun olmayan tedavileri ve aşırı tıbbi ilgiyi ortadan kaldırmak için bütün gerekli önlemleri almak ve kadınların, muhtemel yararlar ve potansiyel yan etkiler dahil, bütün tercihleri konusunda, uygun şekilde eğitilmiş personel tarafından tam olarak bilgilendirilmelerini sağlamak;

(i)               Kadınlar ve kız çocukları için kaliteli sağlık hizmetlerine evrensel ulaşabilirliği sağlamak amacıyla, birinci basamak sağlık hizmetleri başta olmak üzere sağlık hizmetlerini güçlendirmek ve yeniden yönlendirmek; sağlıklı olmama ve anne hastalıklarını azaltmak ve oybirliğiyle kabul edilmiş olan, 2000 yılına kadar anne ölümlerini 1990 düzeyinin en az % 50’si kadar azaltmak ve 2015 yılına kadar bir % 50 daha azaltmak hedefini dünya çapında başarmak; gerekli hizmetlerin, sağlık sisteminin her düzeyinde bulunmasını sağlamak ve birinci basamak sağlık hizmetleri yoluyla üreme sağlığını, uygun yaştaki bütün bireyler için mümkün olan en kısa sürede ve 2015 yılından sonra olmamak kaydıyla ulaşılabilir kılmak;

(j)               Uluslararası Nüfus ve Kalkınma Konferansının Eylem Programı’nın14/ 8.25 no’lu paragrafında kabul edildiği gibi güvenli olmayan düşüğü önemli bir toplum sağlığı sorunu olarak görmek ve sağlık üzerindeki etkilerini bilmek ve başa çıkmak;

(k)              "Düşük, hiçbir koşulda bir aile planlaması yöntemi olarak tanıtılmamalıdır. Bütün hükümetler ve ilgili hükümet içi kurumlarla hükümet dışı kuruluşlar kadın sağlığı konusundaki yükümlülüklerini yerine getirmeye, önemli bir toplum sağlığı sorunu olan güvenli olmayan düşüğün 16/ sağlık üzerindeki etkileriyle başa çıkmaya ve genişletilmiş ve geliştirilmiş aile planlaması hizmetleriyle düşüğe başvurmayı azaltmaya teşvik edilmelidirler. İstenmeyen gebeliklerin önlenmesi herzaman için öncelik taşımalı ve düşüğe ihtiyaç duymayı ortadan kaldırmak için her türlü girişim yapılmalıdır. İstemeden gebe kalmış kadınların güvenilir bilgiye ve şefkatli danışmanlığa hemen ulaşabilmeleri sağlanmalıdır. Sağlık sistemi içinde düşükle ilgili herhangi bir önlem ya da değişiklik, ulusal yasama sürecine uygun olarak ancak ulusal ya da yerel düzeyde belirlenebilir. Düşüğün yasalara aykırı olmadığı koşullarda  düşük güvenli şartlarda yapılmalıdır. Her durumda kadınların, düşükten kaynaklanan komplikasyonlarla başa çıkılabilmesi için kaliteli hizmetlere ulaşabilmeleri gerekmektedir. Tekrarlayan düşüklerden kaçınmaya yardımcı olmak için, düşük sonrasında hemen danışmanlık, eğitim ve aile planlaması hizmetleri sunulmalıdır." Uluslararası Nüfus ve Kalkınma Konferansı’nın Eylem Programı’nın 8.25 paragrafının ışığında, yasadışı düşük tecrübesi yaşamış kadınlar için cezai maddeler içeren yasaları gözden geçirmeyi düşünmek;

(l)               Fiziksel faaliyetler dahil, sağlıklı davranışların yaygınlaştırılması başta olmak üzere kız çocuklarının ihtiyaçlarına özel bir önem vermek; kız çocuklarının dezavantajlı olduğu yerlerde hastalık ve ölüm oranlarındaki  toplumsal cinsiyet farkını  kapatmak için özel önlemler almak; bebek ve çocuk ölümlerini azaltmak amacıyla uluslararası kabul edilmiş hedeflere -2000 yılına kadar bebek ve 5 yaş altı çocuk ölümlerini 1990 düzeyinin üçte biri kadar azaltmak, ya da her 1000 canlı doğumda 50 veya 70’e düşürmek, (hangisi daha düşükse), 2015 yılına kadar da bebek ölüm oranını her 1000 canlı doğumda 35’in altına, 5 yaş altı çocuk ölüm oranını her 1000 canlı doğumda 45’in altına düşürmek- ulaşmak;

(m)             Kız çocukların çocukluktan yetişkinliğe sağlıklı geçişini kolaylaştırmak amacıyla gerekli sağlık ve beslenmeye ilişkin bilgi ve hizmetlere sürekli ulaşabilirliğini sağlamak;

(n)             Kadınların yaşlanmaya eşlik eden değişikliklere adapte olmalarına ve anlamalarına yardımcı olacak, fiziksel veya psikolojik açıdan bakıma muhtaç olanlara özel bir önem vererek yaşlı kadınların sağlık ihtiyaçlarını ele alacak ve tedavi edecek bilgi, programlar ve hizmetler geliştirmek;

(o)             Herhangi bir biçimde özürlü olan her yaştan kadın ve kız çocukların destekleyici hizmetler almasını sağlamak;

(p)             Gebe ve emziren kadınlara önem vererek evdeki, iş yerindeki ve diğer yerlerdeki çalışma ile bağlantılı çevresel ve mesleki sağlık tehlikelerini azaltmak ve yoketmek için gerekli yasaları yürürlüğü sokmak, özel politikalar oluşturmak ve programlar düzenlemek;

(q)             Zihinsel sağlık hizmetlerini birinci basamak sağlık bakım hizmetleriyle veya diğer uygun düzeylerle bütünleştirmek, ev içi şiddet başta olmak üzere herhangi bir türden şiddete, cinsel tacize veya silahlı ve silahsız çatışma sonucu başka türden tacize maruz kalmış her yaştan kadın ve kız çocuklarının sorunlarını tanıma ve bakım sağlama amacıyla birinci basamak sağlık görevlilerini eğitmek ve destekleyici programlar geliştirmek;

(r)              Emzirmenin yararları konusunda toplumu bilgilendirmek; WHO/UNICEF Anne Sütü Muadillerinin Pazarlanması ile ilgili Uluslararası Yasa’yı tam olarak uygulamak için yollar ve araçlar araştırmak ve yasal, ekonomik, pratik ve duygusal destek sağlayarak annelerin bebeklerini emzirmelerini mümkün kılmak;

(s)              Hükümet dışı kuruluşların, özellikle kadın örgütlerinin, meslek örgütlerinin ve kadınlarla kız çocuklarının sağlığını geliştirmek için çalışan diğer organların, hükümetin politika oluşturma süreçlerine, uygun yerlerde program düzenlemesine ve sağlık sektörüyle bağlantılı sektörlerin bütün düzeylerinde uygulamaya katılmalarını sağlamak ve destekleme mekanizmaları kurmak;

(t)              Kadın sağlığı konusunda çalışan hükümet dışı kuruluşları desteklemek ve sağlığı etkileyen bütün sektörler arasındaki koordinasyon ve işbirliğini güçlendirmeye yönelik ağların kurulmasına yardımcı olmak;

(u)             İlaç tedarikini modernleştirmek ve WHO Temel İlaçlar Örnek Listesi’ni rehber alarak yüksek kaliteli farmakolojik, kontraseptif ve diğer malzeme ile araç gerecin güvenilir, sürekli tedarikini sağlamak ve ulusal nizami ilaç onay süreçleri yoluyla ilaç ve araçların güvenilirliğini garanti altına almak;

(v)             Zararlı madde kullanıcısı kadınlar ve aileleri için uygun tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerine ulaşabilirliği sağlamak;

(w)             Ev içi ve ulusal besin güvenliğini uygun şekilde sağlamak ve yaygınlaştırmak, beslenmede toplumsal cinsiyet farkını kapatmaya özellikle dikkat ederek, 5 yaşın altındaki çocuklarda şiddetli ve orta derecede kötü beslenmeyi 2000 yılına kadar bütün dünyada 1990 düzeyinin yarısı kadar azaltmak ve kız çocuklarla kadınlarda demir eksikliğine bağlı anemiyi 2000 yılına kadar 1990 düzeyinin üçte biri kadar azaltmak hedefleri dahil, Uluslararası Beslenme Konferansı’nın 17/ Beslenmeye İlişkin Eylem Planı’ndaki taahhütleri yerine getirerek bütün kız çocuklarının ve kadınların beslenme durumunu geliştirmeye yönelik programları uygulamak;

(x)              Güvenli içme suyu ve sıhhi koşulların elde edilebilirliğini ve evrensel ulaşılabilirliğini sağlamak ve mümkün olan en kısa sürede etkili toplumsal dağıtım sistemleri kurmak;

(y)             Yerli halktan kadınların sağlık bakım altyapısına ve hizmetlerine tam ve eşit ulaşabilirliğini sağlamak.

Stratejik hedef C.2.                  Kadın sağlığını geliştiren önleyici programları güçlendirmek.

Yapılacak eylemler

107.         Hükümet dışı kuruluşlar, kitle iletişim araçları, özel sektör ve uygun olduğunda Birleşmiş Milletler organlarının dahil olduğu ilgili uluslararası örgütlerle işbirliği yaparak Hükümetler tarafından:

(a)              Kadınların öz saygı geliştirmelerini, bilgi kazanmalarını, kendi sağlıklarıyla ilgili sorumluluk almalarını ve karar vermelerini sağlayacak ve destekleyecek, cinsellik ve doğurganlıkla ilgili konularda karşılıklı saygıyı yerleştirecek, kadın sağlığının ve iyiliğinin önemi konusunda erkekleri eğitecek, kadınların cinsel organına zarar verme, erkek çocuk tercihi (çünkü bu, kız bebeklerin öldürülmesine ve doğum öncesi cinsiyet tercihine yol açmaktadır), çocuk evlilikleri dahil erken evlilik, kadınlara yönelik şiddet, cinsel istismar, bazen HIV/AIDS’in ve diğer cinsel yolla geçen hastalıkların bulaşmasına neden olan cinsel taciz, uyuşturucu kullanımı, yiyeceğin dağıtılmasında kadın ve kız çocuklara yönelik ayrımcılık ve kadının hayatıyla, sağlığıyla, iyiliğiyle ilgili diğer zararlı tutumlar ve uygulamalar dahil, bütün zararlı tutum ve uygulamaları yoketmeye özel bir önem veren ve bu tip uygulamaların bazılarının insan haklarının ve tıbbi ahlak prensiplerinin çiğnenmesi anlamına geldiğini kabul eden, hem kadınlar hem de erkekler için düzenlenmiş resmi ve resmi olmayan eğitim programlarına öncelik vermek;

(b)             Hastalıklara karşı dirençli kılmak ve sağlıklarını geliştirmek için, kadınların yoksulluğunu yoketmeye yönelik sosyal, insani gelişime yönelik, kalkınma, eğitim ve istihdam politikaları izlemek;

(c)              Çocuk bakımını ve evişlerini tam paylaşmaları ve onlarla birlikte yaşamasalar da ailelerinin geçimi için kendi paylarına düşen mali desteği sağlamaları için erkekleri teşvik etmek;

(d)             Kadınlara yönelik ayrımcılığı ortadan kaldıracak ve hem kadınları hem de erkekleri cinsel ve üremeye yönelik davranışlarının sorumluluğunu almaya teşvik edecek yasaları takviye etmek, kurumları düzenlemek ve standartlar ile uygulamaları yerleştirmek; kişinin bütünlüğüne tam saygı duyulmasını sağlamak, kadınların üreme haklarını kullanabilmeleri için gerekli koşulları sağlayacak adımları atmak ve baskıcı yasalar ile uygulamaları ortadan kaldırmak;

(e)              Kadın ve erkeklerin, özellikle gençlerin cinsellik ve üremeyle ilgili bilgiler başta olmak üzere sağlıkları hakkında bilgi edinmelerini sağlayacak, çocuğun bilgi edinme, gizlilik, mahremiyet, saygı görme ve bilgiyle karar verme hakkını göz önüne aldığı gibi, Çocuk Hakları Sözleşmesi’nde kabul edildiği şekliyle çocuğun gelişen kapasitesini dikkate alarak uygun yönlendirme ve rehberlik sağlayacak ebeveynlerin ve yasal vasilerin sorumluluklarına, haklarına ve görevlerine de yer veren ve Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi’yle uyum içinde olan bilgileri hazırlamak ve toplum sağlığı kampanyaları, medya, güvenilir danışmanlık ve eğitim sistemi aracılığıyla yaymak; çocuklarla ilgili her girişimde, öncelikle çocukların yararını düşünmek;

(f)              Eğitim sisteminde, iş yerinde ve toplumda, her yaştan kadın ve kız çocuklarının, spor, fiziksel aktivite ve dinlenme-eğlenme imkanlarına erkeklerle eşit ölçüde ulaşmalarını sağlayacak programlar oluşturmak ve desteklemek;

(g)             Ergenlik çağındakilerin özel ihtiyaçlarını tanımak ve yukardaki paragraf 107(e)’de ifade edilen çocuğun haklarını ve ebeveynlerin sorumluluk, hak ve görevlerini göz önüne alarak, cinsel sağlık ve üreme sağlığı konularında, HIV/AIDS dahil, cinsel yolla geçen hastalıklar konusunda eğitim ve bilgi vermek için özel hazırlanmış, uygun programları uygulamak;

(h)             Sağlık ve sosyal hizmetlerden yeterli destek ve programlar sağlayarak ailede ve toplumda birden çok rolü olan kadınların giderek artan orantısız yükünü azaltacak politikalar geliştirmek;

(i)               Ücretlendirme ve sağlık sisteminin bütün düzeylerinde kadınlara görev verilmesi dahil çalışma koşullarının ayrımcı olmamasını, kadınların etkili çalışmasını mümkün kılacak adil ve mesleki standartlara sahip olmasını sağlayacak yönetmelikleri kabul etmek;

(j)               Sağlık, beslenme bilgisi ve eğitiminin, yetişkinlere yönelik bütün okuma yazma programlarının ve birinci basamaktan itibaren okul müfredatının ayrılmaz parçası olmasını sağlamak;

(k)              Kadın ve kız çocuklarını, zararlı madde kullanımı ve bağımlılığın riskleri ve sağlık üzerindeki etkileri konusunda bilgilendirecek eğitim programları ve medya kampanyaları hazırlamak ve yürütmek, zararlı madde kullanımı ve bağımlılığından vazgeçirecek strateji ve programları izlemek, rehabilitasyon ve tedaviyi yaygınlaştırmak;

(l)               Daha çok kadınları etkileyen bir durum olan kemik erimesinin engellenmesi, erken teşhisi ve tedavisi için, kapsamlı ve uygun programlar geliştirmek ve uygulamak;

(m)             Göğüs, rahim ve üreme sisteminin diğer kanser türlerinin engellenmesi, erken teşhisi ve tedavisi için, medya kampanyaları dahil program ve hizmetleri güçlendirmek ve/veya oluşturmak;

(n)             Özellikle yoksul bölgeler ve topluluklarda sağlık açısından büyüyen bir tehdit oluşturan çevresel tehlikeleri azaltmak; Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı'nda 18/ kabul edilen Çevre ve Kalkınmaya İlişkin Rio Deklarasyonu’nda oybirliğiyle benimsenen önlem yaklaşımını uygulamak ve Gündem 21’in 19/ uygulanmasını izlerken kadınların çevreyle bağlantılı sağlık risklerini bildiren raporları göz önüne almak;

(o)             Kadınların, sağlık görevlilerinin, politika oluşturanların ve genel olarak toplumun, tütün tüketiminden kaynaklanan ciddi ama önlenebilir sağlık tehlikelerinin ve sigara tüketimini azaltarak sağlığı yaygınlaştırma ile hastalıkları önleme çabalarının önemli bir destekçisi olacak sistematik ve eğitimsel önlemlerin gerekli olduğunun farkına varmalarını sağlamak;

(p)             Tıp okulları müfredatının ve sağlıkla bağlantılı diğer eğitimlerin, kadınların sağlığına ilişkin kapsamlı, cinsiyete duyarlı ve zorunlu dersler içermesini güvence altına almak;

(r)              Kadınları, gençleri ve çocukları, cinsel taciz, istismar, alınıp satılma ve şiddet dahil her türden tacizden koruyacak belirgin önlemler almak, yasalar düzenlemek ve uygulamak ve yasal korumanın yanı sıra tıbbi ve diğer türden yardım sağlamak.

Stratejik hedef C.3.                  Cinsel yolla geçen hastalıkları, HIV/AIDS’i, cinsel sağlık ve üreme sağlığı konularını ele alan, toplumsal cinsiyete duyarlı girişimleri üstlenmek.

Yapılacak eylemler

108.         Hükümetler, ilgili Birleşmiş Milletler örgütleri dahil uluslararası organlar, iki taraflı ve çok taraflı mali kaynak sağlayan kurum ve kuruluşlar ve hükümet dışı kuruluşlar tarafından :

(a)              Özellikle HIV/AIDS’ten veya cinsel yolla geçen diğer hastalıklardan etkilenmiş kadınlar olmak üzere kadınların, HIV/AIDS ve cinsel yolla geçen diğer hastalıklara ilişkin politika ve programların geliştirilmesi, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesiyle bağlantılı bütün karar alma mekanizmalarına katılımını sağlamak;

(b)             Kadınların HIV enfeksiyonuna ve cinsel yolla geçen diğer hastalıklara hassasiyetine katkıda bulunan sosyo kültürel uygulamaları kaldırmaya yönelik yasaları yürürlüğe koymak dahil, yasaları ve mücadele uygulamalarını gözden geçirmek ve düzeltmek, kadınları, ergenlik çağındakileri ve genç kızları HIV/AIDS bağlantılı ayrımcılıktan koruyacak yasaları, politika ve programları uygulamak;

(c)              Kamu sektörü dahil toplumun bütün sektörlerini ve uluslararası örgütleri, virüs bulaşmış bireylerin hakkını koruyacak, şefkatli, destekleyici, ayrımcı olmayan HIV/AIDS’e ilişkin politikalar ve uygulamalar geliştirmeye teşvik etmek;

(d)             Ülkelerindeki HIV/AIDS yayılımının boyutlarını bilmek, bunun kadınlar üzerindeki etkisini özellikle göz önüne alarak virüs bulaşmış kadınların, yolculuk dahil dışlanmalarını ve ayrımcılığa maruz kalmalarını önlemek;

(e)              Kadınların ve kız çocuklarının sosyal açıdan ikinci planda kalmalarına son verecek, onların sosyal ve ekonomik açıdan güçlendirilmelerini ve eşitliklerini sağlayacak, toplumsal cinsiyete duyarlı çoksektörlü programlar ve stratejiler geliştirmek; erkekleri HIV/AIDS ve cinsel yolla geçen diğer hastalıklardan kaçınma sorumluluğunun kabulü konusunda eğitecek programların yaygınlaştırılmasını kolaylaştırmak;

(f)              Her yaştan kadınları HIV ve cinsel yolla geçen diğer hastalıklardan koruyacak toplum stratejilerinin geliştirilmesini kolaylaştırmak; virüs bulaşmış kız çocukları, kadınlar ve aileleri için bakım ve destek sağlamak, ve bütün sorumlu yetkililerin HIV/AIDS sorununu zamanında, etkili, sürdürülebilir ve cinsiyete duyarlı bir yaklaşımla ele almaları için onlara baskı yapmaları amacıyla toplumun bütün kesimlerini harekete geçirmek;

(g)             HIV/AIDS’le enfekte olmuş kişilere veya salgından etkilenenlere bakmakla veya ekonomik destek sağlamakla yükümlü olan kadınlara ve başta çocuklarla yaşlılar olmak üzere hastalıktan kurtulanlara kaynak ve kolaylıklar sağlamak dahil, HIV/AIDS ve cinsel yolla geçen diğer hastalıklarla ilgili cinsiyete duyarlı politika ve programlar oluşturmak ve geliştirmek için ulusal kapasiteyi güçlendirmek ve desteklemek;

(h)             Dini ve geleneksel yetkililer dahil toplumun bütün düzeylerindeki karar alıcılara, fikir önderleri ve ebeveynlere, HIV/AIDS’in ve cinsel yolla geçen diğer hastalıkların önlenmesini ve bunların her yaştan kadın ve erkekler üstündeki etkilerini konu alan seminerler, uzmanlaşmış eğitim ve mesleki eğitim sunmak;

(i)               Bütün kadınlara ve sağlık görevlilerine, HIV/AIDS dahil cinsel yolla geçen hastalıklara, bunların gebeliğe ve emzirme dahil bebek için sonuçlarına ilişkin bütün gerekli bilgi ve eğitimi vermek;

(j)               Etkin akran grubu eğitimi ve herkese seslenen programlar oluşturmaları ve geliştirmeleri için, ayrıca bu programların düzenlenmesine, uygulanmasına ve izlenmesine katılmaları için kadınlara ve hem resmi hem de resmi olmayan kadın örgütlerine yardım etmek;

(k)              Karşılıklı saygıya dayanan ve cinsler arası adil ilişkileri yaygınlaştırmaya ve özellikle ergenlik çağındakilerin, cinselliklerini olumlu ve sorumlu bir şekilde ele almalarını sağlayacak eğitim ve hizmetlere ilişkin ihtiyaçlarını karşılamaya önem vermek;

(l)               Her yaştan erkekler ve yetişkin erkekler için, yukarıdaki paragraf 107(e)’de ifade edilen ebeveyn rollerini kabul eden, HIV/AIDS ve cinsel yolla geçen diğer hastalıklardan kaçınmaları için cinsel perhiz ve kondom kullanımı dahil gönüllü, uygun ve etkili yöntemleri içeren, güvenli ve sorumlu cinsel ve üreme davranışını yerleştirecek tam ve doğru bilgiler sunan özel programlar düzenlemek;

(m)             Birinci basamak sağlık hizmetleri yoluyla çiftlerin ve bireylerin, HIV/AIDS dahil cinsel yolla geçen hastalıklara ilişkin,elverişli, maliyeti uygun, önleyici hizmetlere evrensel ulaşabilirliklerini sağlamak; kadınlar için danışmanlık, gönüllü ve mahremiyete önem veren teşhis ve tedavinin yaygınlaşmasını sağlamak; cinsel yolla geçen hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçlar kadar yüksek kaliteli kondomların da, uygun olan yerlerde, yeterince bulundurulmasını ve sağlık hizmetlerine dağıtılmasını sağlamak;

(n)             Kadınların HIV’e yakalanma riskinin yüksek olmasının, damar içi zararlı madde kullanmak ve zararlı madde etkisiyle korunmasız ve sorumluluk dışı cinsel davranışlarda bulunmak dahil, yüksek riskli davranışlarla bağlantılı olduğunu gösteren, anlatan programları desteklemek ve uygun korunma önlemleri almak;

(o)             HIV ve cinsel yolla geçen diğer hastalıkları önlemek için kadınların kontrol edebileceği uygun maliyetli yöntemleri, kadınları, kendilerini HIV/AIDS dahil cinsel yolla geçen hastalıklardan korumaları için güçlendirecek stratejileri ve kadınlara yönelik bakım, destek ve tedavi yöntemlerini eylem doğrultusunda araştırmak ve desteklemek ve kadınların bu tip araştırmaların bütün yönlerine katılmalarını sağlamak;

(p)             Kadınlardaki HIV enfeksiyonuna ve cinsel yolla geçen diğer hastalıklara ilişkin araştırmalar dahil, kadınların ihtiyaç ve durumlarını, sperm öldürücü ilaçlar gibi kadınların kontrol edebileceği korunma yöntemlerini, kadınlarla erkeklerin risk taşıyan tutum ve uygulamalarını ele alan araştırmaları başlatmak ve desteklemek.

Stratejik hedef C.4.                  Kadın sağlığına ilişkin araştırmaları yaygınlaştırmak ve bilgileri yaymak.

Yapılacak eylemler

109.         Hükümetler, Birleşmiş Milletler sistemi, sağlık görevlileri, araştırma kurumları, hükümet dışı kuruluşlar, mali kaynak sağlayan kurum ve kuruluşlar, ecza endüstrileri ve uygun olduğunda kitle iletişim araçları tarafından :

(a)              Araştırmacıları eğitmek ve diğer unsurların yanı sıra yaşa ve cinsiyete, diğer demografik ölçütlere ve sosyo ekonomik değişkenlere göre toplanmış, analiz edilmiş ve biraraya getirilmiş verilerin politika oluşturmada, uygun olduğunda planlama, izleme ve değerlendirme aşamalarında kullanılmasına imkan verecek sistemleri tanıtmak;

(b)              Toplumsal cinsiyete duyarlı ve kadını merkez alan sağlık araştırmalarını, tedavi ve teknolojiyi  yaygınlaştırmak, geleneksel ve yerli halka ait bilgileri modern tıp’la bağdaştırmak, kadınların bilgiyle ve sorumlulukla karar vermelerini sağlayacak bilgileri ulaşılabilir kılmak;

(c)              Eşitliği mümkün olan en erken tarihte başarmak için, araştırmacılar ve bilim adamları dahil, sağlığa ilişkin mesleklerde liderlik konumunda olan kadınların sayısını artırmak;

(d)             Kadın sağlığı konularındaki önleyici ve uygun biyomedikal, davranışsal, epidemiyolojik araştırmalara ve sağlık hizmetleri araştırmalarına ve kadın sağlığı sorunlarının sosyal, ekonomik ve politik nedenleriyle, cinsiyete ve yaşa ilişkin eşitsizlikler dahil bunların sonuçlarına, özellikle, kardiyovasküler hastalıklar ve durumlar, kronik ve bulaşıcı olmayan hastalıklar, kanserler, üreme yolları enfeksiyonları ve hastalıkları, HIV/AIDS ve cinsel yolla geçen diğer hastalıklar, eviçi şiddet, mesleki sağlık, özürlülük, çevreye bağlı sağlık sorunları, tropikal hastalıklar ve yaşlanmanın sağlığa etkileri gibi konulara ilişkin araştırmalara, bütün kaynaklardan, mali ve diğer türden destek sağlanmasını artırmak;

(e)              Sağlıkları konusunda bilgiyle karar verebilmeleri için kadınları, üreme yolları enfeksiyonları ve kanserlerinin oluşma riskini artıran faktörler konusunda bilgilendirmek;

(f)              Toplumsal cinsiyete dayalı eşitsizliklerin kadınların sağlığını nasıl etkilediğine ve hizmetlerin etiyolojisine, epidemiyolojisine, sunuluşu ile kullanımına ve tedavinin nihai sonucuna ilişkin sosyal, ekonomik, politik ve kültürel araştırmalara mali kaynak sağlamak ve desteklemek;

(g)             Hizmet sunumunun kalitesini artırmak ve ulaşılabilirliğini güçlendirmek için, ailenin sağlığından sorumlu kişiler olan kadınlara uygun desteği sağlamak için, sağlık hizmetlerinin kadınlara sunuluş tarzını ve kadınların bu hizmetleri kullanma tarzını incelemek için, sağlık hizmeti sistemlerine ve işleyişlerine yönelik araştırmaları desteklemek;

(h)             Her iki cins için doğal aile planlaması dahil, güvenilir, etkili, uygun maliyetli ve kabul edilebilir doğurganlığı düzenleme yöntemlerini, HIV/AIDS ve cinsel yolla geçen diğer hastalıklardan korunma yöntemlerini, bu tip hastalıklar için basit ve ucuz teşhis yöntemlerini içeren, kadın ve erkeklerin üreme ve cinsel sağlığına ilişkin güvenilir, etkili, uygun maliyetli ve kabul edilebilir yöntemlerle teknolojilerin araştırılması için mali ve kurumsal destek sağlamak; bu araştırmanın her aşamasına kullanıcıların ve başta kadınlarınki olmak üzere cinsiyete dayalı bakış açılarının rehberlik etmesini ve araştırmaların, biyomedikal araştırmalar için uluslararası kabul edilmiş yasal, ahlaki, tıbbi ve bilimsel standartlara kesinkes uymasını sağlamak;

(i)               Güvenli olmayan düşüğün 16/ kadınların sağlığı ve hayatı için önemli bir tehdit oluşturduğu göz önünde tutularak, bu tarz düşüğün belirleyici unsurlarını ve doğurganlık, üreme sağlığı ve zihinsel sağlık üzerindeki sonuçlarını anlamaya ve daha iyi ele almaya yönelik, kontraseptif kullanımını da içeren araştırmaları yaygınlaştırmak ve düşük komplikasyonlarının tedavisi ile düşük sonrası bakıma ilişkin araştırmaları desteklemek;

(j)               Sağlık hizmetlerinin sunuluşunda geleneksel sağlık bakımının değerini korumak ve onunla bütünleşmek görüşüyle, özellikle yerli kadınlar tarafından uygulanan yararlı geleneksel sağlık bakımını bilmek ve teşvik etmek, ve bu hedefi gerçekleştirmeye yönelik araştırmaları desteklemek;

(k)              Mevcut veri ve araştırma sonuçlarının araştırmacılara, politika oluşturanlara, sağlık görevlilerine ve diğerlerinin yanı sıra kadın gruplarına dağıtılmasını ve değerlendirilmesini sağlayacak mekanizmalar kurmak;

(l)               İnsan genetiğini ve bağlantılı genetik araştırmalarını kadın sağlığı açısından izlemek ve kabul edilmiş ahlaki standartlara göre yürütülen çalışmaların sonuçlarını ve elde edilen bilgileri yaymak.

Stratejik hedef C.5.                 Kadın sağlığına ilişkin kaynakları ve izleme çalışmalarını artırmak.

Yapılacak eylemler

110.         Hükümetler tarafından bütün düzeylerde, ve uygun yerlerde hükümet dışı kuruluşlarla, özellikle kadın ve gençlik örgütleriyle işbirliği yaparak:

(a)              Birinci basamak sağlık hizmetlerine ve sosyal hizmetlere bütçe tahsisini artırmanın yanı sıra ikinci ve üçüncü düzeylere yeterli desteği sağlamak ve kız çocuklarla kadınların cinsel ve üreme sağlığına özel bir önem vererek, kırsal ve yoksul kentsel bölgelerdeki sağlık programlarına öncelik tanımak;

(b)             Toplumsal katılımı ve yerel finansmanı yaygınlaştırmak yoluyla sağlık hizmetlerine fon bulmada yenilikçi yaklaşımlar geliştirmek; gerekli yerlerde, kadınlara özgü sağlık ihtiyaçlarını ele alan hizmetlere, toplum sağlığı merkezlerine ve topluma dayalı programlara bütçe tahsisini artırmak;

(c)              Cinsiyete duyarlı toplumsal katılımı, öz bakımı ve özel düzenlenmiş önleyici sağlık programlarını birleştirerek yerel sağlık hizmetlerini geliştirmek;

(d)             Kadın sağlığının güçlendirilmesi ve cinsiyete, yaşa, diğer demografik ölçütlere ve sosyo ekonomik değişkenlere göre toplanmış niteliksel ve niceliksel verileri kullanarak cinsiyetler üzerindeki farklı etkileri değerlendiren programların planlanması, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi için, uygun yerlerde, hedefler ve zaman çizelgeleri geliştirmek;

(e)              Kadın sağlığı politikasının ve program reformlarının uygulanmasını izlemek amacıyla, uygun olduğunda, bakanlık içinde ve bakanlıklar arasında mekanizmalar kurmak ve kadına ilişkin sağlık konularının bütün ilgili hükümet birimlerinde ve programlarında ana görüş olarak yer almasını sağlama sorumluluğu taşıyan ulusal planlama yetkisine sahip makamlarda, uygun olduğunda, yüksek düzeyde odak noktaları oluşturmak.

111.         Hükümetler, Birleşmiş Milletler ve onun uzman örgütleri, uluslararası finans kurumları, iki taraflı mali kaynak sağlayan kurum ve kuruluşlar ve uygun olduğunda özel sektör tarafından :

(a)              Kadın sağlığına ilişkin yatırımları destekleyen politikalar oluşturmak ve uygun yerlerde, bu tip yatırımlar için tahsisatı artırmak;

(b)             Cinsel sağlık ve üreme sağlığı dahil gençlerin sağlık alanındaki sorunlarını daha iyi ele almaları için, gençlere ilişkin hükümet dışı kuruluşlara uygun malzeme desteği, mali ve lojistik yardım sağlamak;

(c)              Kadın sağlığına daha çok öncelik vermek ve ilerlemeyi güvence altına almak için Eylem Platformu’nun ve ilgili uluslararası anlaşmaların sağlık hedeflerinin koordinasyonu ve uygulanması için mekanizmalar geliştirmek;